Zaznacz stronę

Tekst i zdjęcia: Piotr Malczewski

Gdzieś na wschodzie… Wieś… Kawałek Rosji, której już nie ma… Odchodzący      starowierzy… Znikające światy… Jedyna w Polsce wieś o takiej nazwie. Dwa słowa…

Moja wieś

Leży nad Czarną Hańczą, kilkanaście kilometrów od Sejn. Miała w sumie trzy nazwy: Budzisko Moskale,

Budzisko Porzecze (bo nad rzeką) i wreszcie Buda Ruska. Choć, jeśliby wziąć pod uwagę zabory czy okupacje, to nazw było pięć. A mogło być i sześć, bo jeden z mieszkańców chciał zmienić nazwę na Nowa Wieś. Na szczęście się nie udało, bo byłaby to Nowa Wieś nr 126 w Polsce.

W zamierzchłej przeszłości, po ustąpieniu lodowca, pierwszymi jej „mieszkańcami” były porosty, krzewinki, renifery i myśliwi wędrujący za ich stadami. Na polach do dziś można znaleźć fragmenty krzemieni pozostałe po obróbce narzędzi – skrobaków, noży, całe pięściaki, siekierki, groty krzemienne. Nie trzeba szukać daleko – ot, spod ganku mego domu wykopałem siekierkę krzemienną – gładzoną. Według archeologów mogła być podarunkiem lub elementem składanym do grobu. A krzemienie tu mają barwy granatowe, niebieskawe, szare, kremowe, a czasem czarno-białe. Przywlókł je lodowiec. Ale były tu i ciepłe morza – pozostały po nich skamieniałe muszelki, gąbki, koralowce, wieloszczety zwane przez ludzi piorunkami o bursztynowej barwie.

Wieś założyli tu Rosjanie staroobrzędowcy, którzy przed rokiem 1784 przybyli najprawdopodobniej z północnej Rosji (Karelii) lub z Ukrainy. Stąd druga część nazwy: Moskale albo Ruska.

Ale dlaczego Buda? Nazwy na tym skrawku ziemi – szczególnie jezior, rzek, ostępów leśnych, wsi – niosą czasem ze sobą strzępki różnych języków: zapomnianego jaćwieskiego, litewskiego, polskiego, rosyjskiego, białoruskiego, ukraińskiego, żydowskiego (jidysz), tatarskiego. Budzisko, Budy, Buda to nazwa w Polsce powszechna. Oznacza budę, szałas, lepiankę, prowizoryczną budowlę – schronienie drwala w lesie. A Budziska to osady drwali, osoczników, smolarzy.

Staroobrzędowcy – zanim zbudowali gospodarstwo – najpierw stawiali budę, czyli pomieszczenie, w którym mieszkali, modlili się, oczyszczali ciało i ducha. Może od takiej budy nazwa?

Około 1880 r. wieś liczyła sobie 39 domów i 226 mieszkańców. W 1921 r. było tu 242 staroobrzędowców i kilka rodzin ewangelickich. Do dziś na terenie wsi znajdują się dwa cmentarzyki obydwu wyznań. W 1941 r. starowierzy zostali przymuszeni do przesiedlenia do ZSRR (głównie na teren obecnej Litwy). Ponoć w 1968 r. ostały się tu jeszcze cztery rodziny.

Numer 2/2018

Przeczytałeś/aś fragment tekstu. Całość znajdziesz w numerze 2/2018

Kup